I. SỰ CẦN THIẾT BAN HÀNH VĂN BẢN
1. Cơ sở chính trị, pháp lý
1.1. Cơ sở chính trị
- Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 đã xác định rõ phương hướng và mục tiêu cụ thể trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp nói chung, công chứng nói riêng đó là: “xã hội hóa mạnh mẽ hoạt động bổ trợ tư pháp”; “Hoàn thiện chế định công chứng. Xác định rõ phạm vi của công chứng và chứng thực, giá trị pháp lý của văn bản công chứng. Xây dựng mô hình quản lý nhà nước về công chứng theo hướng Nhà nước chỉ tổ chức cơ quan công chứng thích hợp; có bước đi phù hợp để từng bước xã hội hóa công việc này”…
- Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới đã tiếp tục khẳng định và mở rộng phạm vi xã hội hóa trong lĩnh vực tư pháp: “ Tiếp tục hoàn thiện cơ chế huy động nguồn lực để xã hội hóa và phát triển các lĩnh vực công chứng, hòa giải, trọng tài, thừa phát lại, giám định tư pháp; xây dựng đội ngũ hành nghề công chứng, hòa giải, trọng tài, thừa phát lại, giám định tư pháp đủ về số lượng và bảo đảm chất lượng, hoạt động chuyên nghiệp, tuân thủ pháp luật và chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp, đáp ứng tốt nhu cầu của xã hội”.
- Nghị quyết số 172/NQ-CP ngày 19/11/2020 của Chính phủ về chính sách phát triển nghề công chứng: “Khuyến khích cá nhân, tổ chức thực hiện công chứng hợp đồng, giao dịch để bảo đảm an toàn pháp lý cho các bên tham gia hợp đồng, giao dịch, góp phần giảm tải công việc của cơ quan hành chính, giảm biên chế và chi ngân sách nhà nước”.
Điều này cho thấy, xã hội hóa các hoạt động bổ trợ tư pháp trong đó có công chứng, chứng thực là một chủ trương nhất quán, có tính chiến lược lâu dài và đang được thực hiện theo lộ trình từng bước phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước.
Chuyển giao thẩm quyền chứng thực giao dịch từ cơ quan Nhà nước – UBND cấp xã sang các tổ chức hành nghề công chứng là một trong các nhiệm vụ để thực hiện chủ trương xã hội hoá lĩnh vực công chứng mà Đảng và Nhà nước đã đặt ra trong giai đoạn hiện nay nhằm giảm tải khối lượng công việc tại các cơ quan Nhà nước; phát huy, huy động các nguồn lực xã hội, nâng cao tính chuyên nghiệp trong hành nghề của các tổ chức hành nghề công chứng.
1.2. Cơ sở pháp lý
Ngày 26/11/2024, Quốc hội đã ban hành Luật Công chứng số 46/2024/QH15 (sau đây gọi chung là Luật Công chứng năm 2024). Tại khoản 3 Điều 19 Luật Công chứng năm 2024 có quy định: “Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm ban hành Đề án quản lý, phát triển các tổ chức hành nghề công chứng; xem xét, quyết định chuyển giao thẩm quyền chứng thực giao dịch từ Phòng Tư pháp cấp huyện, Ủy ban nhân dân cấp xã sang tổ chức hành nghề công chứng tại những địa bàn cấp huyện đã phát triển được tổ chức hành nghề công chứng đáp ứng yêu cầu công chứng của cá nhân, tổ chức theo quy định của Chính phủ”.
Cụ thể hoá khoản 3 Điều 19 Luật Công chứng năm 2024. Điểm e khoản 1 Điều 63 Nghị định số 104/2025/NĐ-CP ngày 15/5/2025 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Công chứng đã quy định về trách nhiệm của UBND cấp tỉnh: “Xem xét, quyết định chuyển giao thẩm quyền chứng thực giao dịch cho tổ chức hành nghề công chứng tại những địa bàn cấp huyện có ít nhất 01 tổ chức hành nghề công chứng đã được thành lập từ 02 năm trở lên và đang hoạt động ổn định, hiệu quả tại thời điểm quyết định việc chuyển giao; các tổ chức hành nghề công chứng được phân bố hợp lý, thuận lợi cho cá nhân, tổ chức có nhu cầu công chứng tại địa phương”.
Khoản 3 Điều 66 Nghị định số 104/2025/NĐ-CP ngày 15/5/2025 của Chính phủ có quy định: “Sau khi chính quyền địa phương được chuyển thành mô hình chính quyền 02 cấp thì địa bàn cấp huyện được quy định tại khoản 1 Điều 17, điểm b và điểm e khoản 1 Điều 63 của Nghị định này được thay bằng địa bàn cấp xã đáp ứng các tiêu chí, điều kiện theo quy định của Luật Công chứng và pháp luật có liên quan”.
Cùng với đó, điểm c khoản 2 Điều 21 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật ngày 19/02/2025 được sửa đổi, bổ sung bởi khoản 3 Điều 1 Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật ngày 25/6/2025 quy định UBND cấp tỉnh ban hành quyết định để quy định “Biện pháp thực hiện chức năng quản lý nhà nước ở địa phương; phân cấp và thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được phân cấp”.
Mục 2 Công văn số 85/BTP-BTTP ngày 06/01/2025 của Bộ Tư pháp về việc triển khai thi hành Luật Công chứng số 46/2024/QH15 đề nghị UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chỉ đạo Sở Tư pháp chủ trì, phối hợp với các sở, ban, ngành có liên quan thực hiện: “Nghiên cứu, tham mưu UBND cấp tỉnh ban hành Đề án quản lý, phát triển các tổ chức hành nghề công chứng phù hợp với chiến lược phát triển về lĩnh vực công chứng; xem xét, quyết định chuyển giao thẩm quyền chứng thực giao dịch từ Phòng Tư pháp cấp huyện, Ủy ban nhân dân cấp xã sang tổ chức hành nghề công chứng tại những địa bàn cấp huyện đã phát triển được tổ chức hành nghề công chứng đáp ứng yêu cầu công chứng của cá nhân, tổ chức theo quy định của Chính phủ”.
Ngày 24/01/2025, UBND tỉnh Bắc Giang (cũ) ban hành Kế hoạch số 20/KH-UBND về triển khai thi hành Luật công chứng trên địa bàn tỉnh Bắc Giang; tại mục 7 phần II có nội dung nhiệm vụ giao Sở Tư pháp chủ trì: “Nghiên cứu việc xem xét, quyết định chuyển giao thẩm quyền chứng thực giao dịch từ Phòng Tư pháp cấp huyện, Ủy ban nhân dân cấp xã sang tổ chức hành nghề công chứng tại những địa bàn cấp huyện đã phát triển được tổ chức hành nghề công chứng đáp ứng yêu cầu công chứng của cá nhân, tổ chức”.
Ngày 22/01/2025, UBND tỉnh Bắc Ninh (cũ) ban hành Kế hoạch số 56/KH-UBND về triển khai thi hành Luật công chứng trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh; tại điểm 3 phần II có nội dung nhiệm vụ giao Sở Tư pháp chủ trì tham mưu UBND tỉnh ban hành “Quyết định của UBND tỉnh về chuyển giao thẩm quyền chứng thực giao dịch từ Phòng Tư pháp cấp huyện, UBND cấp xã sang tổ chức hành nghề công chứng tại địa bàn cấp huyện đã phát triển được tổ chức hành nghề công chứng đáp ứng yêu cầu công chứng của cá nhân, tổ chức”.
2. Cơ sở thực tiễn
Thực hiện Nghị quyết số 60-NQ/TW ngày 12/4/2025 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIII về việc sáp nhập tỉnh Bắc Giang (cũ) và tỉnh Bắc Ninh (cũ) thành tỉnh Bắc Ninh (mới) và chủ trương tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện. Hiện tại, tỉnh Bắc Ninh mới gồm 99 đơn vị cấp xã.
Đối với các tổ chức hành nghề công chứng. Hiện tại, tỉnh Bắc Ninh có 59 tổ chức hành nghề công chứng (02 Phòng công chứng và 57 Văn phòng công chứng) được phân bổ tại 22 đơn vị cấp xã như sau: Phường Bắc Giang 09 VPCC, phường Tân Tiến 03 VPCC, phường Đa Mai 01 VPCC, phường Yên Dũng 02 VPCC, phường Việt Yên 04 VPCC, xã Lạng Giang 02 VPCC, phường Chũ 02 VPCC, xã Hiệp Hoà 03 VPCC, xã Tân Yên 02 VPCC, xã Lục Nam 01 VPCC, xã Yên Thế 01 VPCC (VPCC Nguyễn Tuấn Khanh - ĐKHĐ: 13/8/2024), xã Bắc Lũng 01 VPCC (Văn phòng công chứng An Trí Việt – ĐKHĐ tháng 6/2025), phường Kinh Bắc 09 VPCC và 01 Phòng Công chứng, phường Võ Cường 01 VPCC, phường Từ Sơn 05 VPCC và 01 Phòng Công chứng, phường Quế Võ 01 VPCC, phường Thuận Thành 03 VPCC, phường Phương Liễu 01 VPCC, xã Tiên Du 02 VPCC, xã Yên Phong 01 VPCC, xã Gia Bình 02 VPCC, xã Lương Tài 01 VPCC.
Kết quả hoạt động của các tổ chức hành nghề công chứng trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh trong năm 2024 và 6 tháng đầu năm 2025 đã tiến hành công chứng 288.255 hợp đồng, giao dịch.
Đối với UBND cấp xã trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh trong năm 2024 và 6 tháng đầu năm 2025 đã chứng thực 90.753 hợp đồng, giao dịch.
Như vậy, có thể thấy số lượng việc chứng thực hợp đồng, giao dịch tại UBND cấp xã trong giai đoạn hiện nay chiếm tỷ lệ ít hơn so với số lượng việc công chứng hợp đồng, giao dịch do các tổ chức hành nghề công chứng thực hiện.
Bên cạnh đó, hiện nay trong điều kiện thực hiện chính quyền địa phương 02 cấp, UBND các xã, phường đang phải triển khai khối lượng công việc rất lớn trong phạm vi chức trách, nhiệm vụ và tiếp nhận khối lượng công việc của UBND cấp huyện được chuyển giao.
Vì vậy, chuyển giao thẩm quyền chứng thực giao dịch từ UBND cấp xã sang các tổ chức hành nghề công chứng là hoàn toàn có cơ sở thực tiễn.
II. MỤC ĐÍCH BAN HÀNH, QUAN ĐIỂM XÂY DỰNG DỰ THẢO VĂN BẢN
1. Mục đích ban hành văn bản
Thực hiện chủ trương xã hội hoá lĩnh vực công chứng mà Đảng và Nhà nước đã đặt ra trong giai đoạn hiện nay nhằm giảm tải khối lượng công việc tại các cơ quan Nhà nước; phát huy, huy động các nguồn lực xã hội, nâng cao tính chuyên nghiệp trong hành nghề của các tổ chức hành nghề công chứng.
Chuyển giao thẩm quyền chứng thực hợp đồng, giao dịch từ UBND cấp xã sang tổ chức hành nghề công chứng trên địa bàn tỉnh nhằm tách bạch rõ ràng giữa hoạt động chứng thực và hoạt động công chứng, tạo sự chuyên nghiệp cho các tổ chức hành nghề công chứng, đảm bảo tính xác thực và pháp lý cao hơn cho hợp đồng, giao dịch, đồng thời giúp chính quyền cấp xã tập trung nguồn lực vào các nhiệm vụ quản lý nhà nước khác.
2. Quan điểm xây dựng dự thảo văn bản
Việc tham mưu Quyết định phải phù hợp với các quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, bảo đảm cụ thể hóa phù hợp với thực tiễn địa phương trong điều kiện sáp nhập tỉnh và thực hiện chính quyền địa phương hai cấp. Đồng thời, bám sát và tuân thủ theo đúng các quy định của Luật Công chứng năm 2024, Nghị định số 104/2025/NĐ-CP ngày 15/5/2025 của Chính phủ và các văn bản hướng dẫn thi hành.
Ban hành quyết định phải bảo đảm phù hợp yêu cầu thực tế, sự phát triển kinh tế - xã hội ở các địa bàn trong tỉnh, đánh giá đúng thực trạng, số lượng, chất lượng hoạt động của các tổ chức hành nghề công chứng trên địa bàn tỉnh; bảo đảm đúng quy định pháp luật tại khoản 3 Điều 19 Luật Công chứng 2024; điểm e khoản 1 Điều 63, khoản 3 Điều 66 Nghị định số 104/2025/NĐ-CP ngày 15/5/2025 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Công chứng.
III. QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG DỰ THẢO VĂN BẢN
Ngày 01/8/2025, Chủ tịch UBND tỉnh ban hành Quyết định số 79/QĐ-UBND về việc ban hành Chương trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật từ tháng 8 đến tháng 12 năm 2025, trong đó giao Sở Tư pháp tham mưu UBND tỉnh ban hành Quyết định chuyển giao thẩm quyền chứng thực hợp đồng, giao dịch từ UBND cấp xã sang tổ chức hành nghề công chứng trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh; Sở Tư pháp đã tiến hành xây dựng dự thảo Quyết định theo đúng trình tự, thủ tục xây dựng văn bản QPPL.
Sở Tư pháp báo cáo đánh giá thực trạng quan hệ xã hội có liên quan đến dự thảo Quyết định chuyển giao thẩm quyền chứng thực hợp đồng, giao dịch từ UBND cấp xã sang tổ chức hành nghề công chứng trên địa bàn tỉnh. Ban hành văn bản gửi các Sở, cơ quan liên quan đề nghị gia ý kiến vào dự thảo Quyết định; đồng thời đề nghị Trung tâm Thông tin, Văn phòng UBND tỉnh đăng tải dự thảo Quyết định trên Cổng Thông tin điện tử của UBND tỉnh và thực hiện truyền thông chính sách, dự thảo văn bản trên Cổng thông tin điện tử của Sở Tư pháp theo quy định tại Điều 3 Nghị định số 78/2025/NĐ-CP; thực hiện đăng tải Bản tổng hợp ý kiến góp ý trên Cổng thông tin điện tử của Sở theo quy định tại khoản 5 Điều 2 Nghị định số 78/2025/NĐ-CP được sửa đổi, bổ sung bởi khoản 1 Điều 1 Nghị định số 187/2025/NĐ-CP.
Kết quả tổng hợp cho thấy: (chi tiết tại Bảng tổng hợp ý kiến góp ý của các cơ quan, tổ chức kèm theo).
Thực hiện quy định của Nghị định số 78/2025/NĐ-CP, Sở Tư pháp đã ban hành báo cáo thẩm định theo quy định.
IV. BỐ CỤC VÀ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA DỰ THẢO VĂN BẢN
1. Phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng
- Phạm vi điều chỉnh
Quyết định này quy định việc chuyển giao thẩm quyền chứng thực giao dịch từ Ủy ban nhân dân cấp xã sang tổ chức hành nghề công chứng.
Các giao dịch được chuyển giao tại điểm a khoản 1 Điều 1 Quyết định này thực hiện theo quy định tại điểm c, d, đ, e, g, h khoản 2 Điều 5 Nghị định số 23/2015/NĐ-CP ngày 16 tháng 02 năm 2015 của Chính phủ về cấp bản sao từ sổ gốc, chứng thực bản sao từ bản chính, chứng thực chữ ký và chứng thực hợp đồng, giao dịch.
- Đối tượng áp dụng
Quyết định này áp dụng đối với Sở Tư pháp, Ủy ban nhân dân cấp xã, các tổ chức hành nghề công chứng trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh, người yêu cầu công chứng, chứng thực và các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan.
2. Bố cục của dự thảo văn bản
Dự thảo được soạn thảo dưới hình thức Quyết định quy định trực tiếp việc chuyển giao thẩm quyền chứng thực giao dịch từ UBND cấp xã sang tổ chức hành nghề công chứng trên địa bàn tỉnh với bố cục gồm 05 Điều.
Điều 1. Phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng
Điều 2. Chuyển giao thẩm quyền chứng thực giao dịch
Điều 3. Trách nhiệm tổ chức thực hiện
Điều 4. Điều khoản thi hành
3. Nội dung chính của quyết định:
Xác định danh sách các xã, phường trên địa bàn tỉnh có thể thực hiện việc chuyển giao thẩm quyền chứng thực giao dịch sang tổ chức hành nghề công chứng đáp ứng các quy định tại điểm e khoản 1 Điều 63, khoản 3 Điều 66 Nghị định số 104/2025/NĐ-CP ngày 15/5/2025 của Chính phủ: “có ít nhất 01 tổ chức hành nghề công chứng được thành lập từ 02 năm trở lên và đang hoạt động ổn định, hiệu quả tại thời điểm quyết định việc chuyển giao” gồm có: Phường Bắc Giang, phường Kinh Bắc, phường Tân Tiến, phường Yên Dũng, phường Việt Yên, phường Chũ, phường Võ Cường, phường Từ Sơn, phường Quế Võ, phường Thuận Thành, phường Phương Liễu, xã Lạng Giang, xã Lục Nam, xã Hiệp Hoà, xã Tân Yên, xã Tiên Du, xã Yên Phong, xã Gia Bình, xã Lương Tài.
V. NHỮNG NỘI DUNG BỔ SUNG MỚI SO VỚI DỰ THẢO VĂN BẢN GỬI THẨM ĐỊNH: Không.
VI. DỰ KIẾN NGUỒN LỰC, ĐIỀU KIỆN BẢO ĐẢM CHO VIỆC THI HÀNH VĂN BẢN VÀ THỜI GIAN TRÌNH THÔNG QUA
- Sau khi quyết định được ban hành, việc chứng thực hợp đồng, giao dịch sẽ được chuyển giao từ UBND cấp xã sang các tổ chức hành nghề công chứng thực hiện bảo đảm tính khả thi, phù hợp với phạm vi, nội dung lĩnh vực hoạt động của các tổ chức hành nghề công chứng. Đồng thời sẽ giảm tải khối lượng công việc tại UBND cấp xã; phát huy, huy động các nguồn lực xã hội, nâng cao tính chuyên nghiệp trong hành nghề của các tổ chức hành nghề công chứng. Việc áp dụng Quyết định không phát sinh dự toán kinh phí.
- Dự thảo trình phiên họp UBND tỉnh thường kỳ tháng 9/2025.
