Từ ngày 1/3/2026, việc kiểm tra khí thải ô tô chính thức thực hiện theo QCVN 85:2025/BNNMT và lộ trình tại Quyết định 43/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Những ngày đầu triển khai, dư luận phản ánh việc một số chủ xe phải ký biên bản cam kết trước khi đo khí thải, đặc biệt với xe diesel.
Về vấn đề này, ông Nguyễn Tô An, Cục phó Cục Đăng kiểm Việt Nam, đã làm rõ lý do của quy định này và giải thích cụ thể về vấn đề “vòng quay tối đa” – nội dung đang gây nhiều băn khoăn.
Chỉ ký cam kết trong trường hợp đặc biệt
Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải xe ô tô tham gia giao thông đường bộ mới chia kết quả đo khí thải thành 5 mức (từ mức 1 đến mức 5), áp dụng theo năm sản xuất và có lộ trình riêng đối với Hà Nội, TP.HCM. Quy trình đo được thực hiện theo các tiêu chuẩn quốc gia tương ứng với từng loại động cơ (cháy do nén hay cháy cưỡng bức).
Với xe lắp động cơ diesel, việc đo khí thải phải thực hiện theo “chu trình gia tốc tự do”, nghĩa là đăng kiểm viên đạp bàn ga nhanh hết hành trình để động cơ đạt số vòng quay lớn nhất theo thiết kế của nhà sản xuất. Đây là yêu cầu bắt buộc để bảo đảm kết quả đo đúng quy định.
Tuy nhiên, thực tế nhiều xe đã qua sử dụng, không được bảo dưỡng đúng khuyến cáo, thậm chí bộ điều tốc (bộ phận có chức năng khống chế vòng quay tối đa) bị lỗi hoặc hư hỏng. Khi đó, vòng quay thực tế của động cơ có thể vượt quá giá trị thiết kế, tiềm ẩn nguy cơ hỏng hóc như gãy tay biên, vỡ nắp xi lanh…
Việc yêu cầu ký giấy cam kết chỉ là giải pháp tạm thời, áp dụng duy nhất với trường hợp nghi ngờ số vòng quay thực tế có thể vượt quá giới hạn thiết kế, trong khi cơ sở đăng kiểm chưa có đủ dữ liệu đối chiếu từ nhà sản xuất.
Cụ thể, trước khi đo khí thải, đăng kiểm viên phải kiểm tra các điều kiện kỹ thuật như: mức dầu bôi trơn, nhiệt độ dầu tối thiểu 60°C, động cơ hoạt động không có tiếng gõ lạ, không bị rung giật bất thường hay hiện tượng tăng tốc mất kiểm soát… Nếu phát hiện bất thường, việc đo khí thải sẽ dừng lại để chủ xe đưa phương tiện đi bảo dưỡng, sửa chữa.
Trường hợp kim vòng tua máy chạm “vùng đỏ” – vùng cảnh báo nguy hiểm do nhà sản xuất hiển thị trên bảng đồng hồ sẽ được xử lý theo ba tình huống:
+) Nếu xác định không vượt quá vòng quay tối đa theo thiết kế, vẫn tiến hành đo.
+) Nếu chưa có căn cứ xác định giới hạn thiết kế, đăng kiểm viên phải giải thích rõ để chủ xe đưa xe đi kiểm tra, điều chỉnh bộ điều tốc. Nếu chủ xe vẫn đề nghị kiểm định, khi đó mới yêu cầu ký cam kết.
+) Nếu có căn cứ cho thấy vòng quay thực tế vượt quá thiết kế, cơ sở đăng kiểm sẽ từ chối đo khí thải, kể cả khi chủ xe đồng ý ký cam kết.
Việc ký “giấy Cam kết” chỉ dùng cho đúng trường hợp nêu trên. Nếu cơ sở đăng kiểm yêu cầu ký ngoài phạm vi này hoặc không giải thích rõ lý do là thực hiện sai hướng dẫn của Cục đăng kiểm Việt Nam.
Làm rõ khái niệm “vòng quay tối đa”
Vòng quay tối đa của động cơ là thông số kỹ thuật do nhà sản xuất quy định, nhằm bảo đảm động cơ hoạt động an toàn. Bộ điều tốc có nhiệm vụ giữ số vòng quay không vượt quá ngưỡng này.
Trong khi đó, phần lớn xe diesel đều có đồng hồ báo vòng tua, với “vùng đỏ” để cảnh báo người lái không vận hành ở ngưỡng nguy hiểm. Tuy nhiên, nhiều chủ xe chưa quan tâm đúng mức đến việc bảo dưỡng bộ điều tốc hoặc sửa chữa tại các cơ sở không đảm bảo, dẫn đến nguy cơ sai lệch thông số kỹ thuật.
Hiện nay, cơ sở dữ liệu của các cơ sở đăng kiểm chưa đầy đủ thông tin về vòng quay tối đa theo thiết kế của từng mẫu xe. Cục Đăng kiểm Việt Nam đang phối hợp các nhà sản xuất để thu thập, bổ sung dữ liệu này. Khi hoàn thiện, việc yêu cầu ký giấy cam kết sẽ không còn cần thiết.
Mục tiêu của quy định mới không chỉ là siết chặt quản lý khí thải mà còn bảo đảm an toàn kỹ thuật cho phương tiện.
Việc bảo dưỡng định kỳ và kiểm soát đúng vòng quay tối đa sẽ giúp tăng tuổi thọ động cơ, giảm phát thải ra môi trường, hạn chế các trường hợp không đạt kiểm định và hạn chế các hư hỏng phát sinh trong quá trình sử dụng.
Trong bối cảnh quy chuẩn khí thải mới chính thức áp dụng trên toàn quốc, cơ quan quản lý khẳng định sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện dữ liệu và hướng dẫn thống nhất để bảo đảm việc triển khai minh bạch, đúng quy định, đồng thời tạo thuận lợi tối đa cho người dân.
