(BNP) - Sau 6 tháng đầu triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2035 (giai đoạn I: 2026-2030), Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã cùng các bộ, ngành, địa phương cơ bản hoàn thành các điều kiện nền tảng về thể chế, tổ chức bộ máy và nguồn lực. Đây là tiền đề quan trọng để Chương trình chuyển từ giai đoạn chuẩn bị sang triển khai đồng bộ, thực chất tại cơ sở trong thời gian tới.
Ưu tiên nguồn lực phát triển toàn diện vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi.
Tăng phân cấp, đổi mới phương thức triển khai Chương trình
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Chương trình đặt mục tiêu xây dựng nông thôn mới hiện đại, phát triển kinh tế nông thôn theo hướng xanh, tuần hoàn, sinh thái; giảm nghèo đa chiều, phát triển toàn diện vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền. Đến năm 2030, phấn đấu thu nhập bình quân của người dân nông thôn tăng gấp 2,5 - 3 lần so với năm 2020; tỷ lệ hộ nghèo đa chiều vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giảm xuống dưới 10%; khoảng 65% số xã đạt chuẩn nông thôn mới và có 5 tỉnh, thành phố hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới.
Tổng nguồn lực ngân sách nhà nước bố trí cho Chương trình giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 423.000 tỷ đồng, gồm 100.000 tỷ đồng từ ngân sách Trung ương, khoảng 300.000 tỷ đồng từ ngân sách địa phương và khoảng 23.000 tỷ đồng vốn tín dụng chính sách.
Chương trình được tổ chức thành hai hợp phần, trong đó hợp phần thứ nhất triển khai trên phạm vi cả nước, tập trung phát triển hạ tầng, kinh tế nông thôn, giáo dục, y tế, văn hóa, môi trường và chuyển đổi số; hợp phần thứ hai dành riêng cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi với các chính sách đặc thù về hạ tầng, đất ở, đất sản xuất, nước sinh hoạt, phát triển sinh kế và bảo tồn bản sắc văn hóa. Điểm mới nổi bật là tăng cường phân cấp cho địa phương theo tinh thần "Địa phương quyết - Địa phương làm - Địa phương chịu trách nhiệm", đồng thời đổi mới phương thức đánh giá theo kết quả đầu ra, mức độ cải thiện đời sống người dân thay vì chỉ đánh giá đầu vào như trước đây.
Đẩy mạnh phát triển kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Hoàn thiện thể chế, đẩy nhanh giải ngân vốn thực hiện Chương trình
Đến hết tháng 6/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành đã hoàn thành 54 văn bản hướng dẫn triển khai Chương trình, sớm hơn một tháng so với kế hoạch của Chính phủ; đồng thời ban hành Sổ tay hướng dẫn và tổ chức 8 lớp tập huấn cho khoảng 12.000 cán bộ các cấp. Ở địa phương, 31/34 tỉnh, thành phố đã hoàn thành phân loại nhóm xã; 17 địa phương ban hành kế hoạch triển khai Chương trình và 23 tỉnh, thành phố đã thành lập Ban Chỉ đạo cấp tỉnh.
Bộ cũng đã phối hợp hoàn thành phương án phân bổ 70.000 tỷ đồng vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 và đề xuất phân bổ 9.000 tỷ đồng vốn ngân sách Trung ương thực hiện Chương trình trong năm 2026. Tuy nhiên, tiến độ giải ngân nguồn vốn kéo dài từ giai đoạn 2021 - 2025 vẫn còn thấp, nhiều địa phương chậm ban hành kế hoạch, kiện toàn tổ chức và hoàn thiện thủ tục đầu tư.
Tháo gỡ điểm nghẽn, đẩy nhanh tiến độ thực hiện Chương trình
Trong thời gian tới, Chương trình sẽ tập trung cụ thể hóa các mục tiêu đến năm 2030 bằng kế hoạch 5 năm và hằng năm; tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm của người đứng đầu; ưu tiên nguồn lực cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, khu vực đặc biệt khó khăn, biên giới và hải đảo. Đồng thời, đẩy mạnh phát triển kinh tế nông thôn theo hướng xanh, tuần hoàn, gắn với phát triển sản phẩm OCOP, làng nghề, du lịch nông thôn, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng đời sống người dân.
Đẩy mạnh phát triển kinh tế nông thôn theo hướng xanh, tuần hoàn, gắn với phát triển sản phẩm OCOP, làng nghề, du lịch nông thôn.
Bộ cũng xác định tiếp tục nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, hoàn thiện hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu, đổi mới công tác giám sát, đánh giá và tăng cường kiểm tra, giám sát việc sử dụng nguồn lực, bảo đảm hiệu quả đầu tư và phòng, chống thất thoát, lãng phí.
Trong 6 tháng cuối năm 2026, trọng tâm là đưa Chương trình vào triển khai đồng bộ tại cơ sở, khắc phục tình trạng chậm ban hành văn bản, chậm phân bổ vốn và giải ngân thấp; phấn đấu hoàn thành các mục tiêu, nhiệm vụ và kế hoạch vốn năm 2026.
Các bộ, ngành Trung ương sẽ tập trung tháo gỡ kịp thời các khó khăn, hoàn thiện phân bổ vốn, hướng dẫn xử lý các vướng mắc trong quá trình thực hiện, đồng thời tăng cường kiểm tra đối với các địa phương có tiến độ chậm. Về phía địa phương, yêu cầu khẩn trương kiện toàn Ban Chỉ đạo, hoàn thiện kế hoạch giai đoạn 2026 - 2030, phân bổ chi tiết nguồn vốn, rà soát các dự án chuyển tiếp, tập trung tháo gỡ khó khăn về thủ tục đầu tư, đất đai, giải ngân; đồng thời tăng cường kiểm tra tại cơ sở, gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả thực hiện Chương trình.
Với những nền tảng đã được chuẩn bị cùng các giải pháp đồng bộ trong thời gian tới, Chương trình MTQG giai đoạn 2026 - 2030 được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến rõ nét trong xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển toàn diện vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, góp phần nâng cao đời sống người dân và phát triển nông thôn theo hướng hiện đại, xanh và bền vững./.
