(BNP) - Giữa nhịp sống hiện đại với nhiều đổi thay, làng nghề tre trúc Xuân Lai (xã Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh) vẫn âm thầm gìn giữ những giá trị truyền thống đã được vun đắp qua nhiều thế hệ. Từ những thân tre, cây trúc bình dị, bằng sự khéo léo và sáng tạo, người dân nơi đây đã tạo nên những sản phẩm mang giá trị sử dụng và nghệ thuật, góp phần bảo tồn nét đẹp văn hóa của quê hương.
Nằm cách Hà Nội khoảng 40 km, nép mình bên dòng sông Đuống, từ xa xưa, người làng Xuân Lai (xã Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh) đã có cuộc sống gắn bó với cây tre, cây trúc. Không ai nhớ chính xác nghề này từ bao giờ, theo các cụ cao tuổi trong làng, nghề có từ vài trăm năm trước.
Thời ấy, người trong làng tự mày mò, sáng tạo để làm ra các đồ dùng chủ yếu phục vụ sinh hoạt trong gia đình và dùng trong sản xuất nông nghiệp như: thúng, rổ, rá, chõng tre, cán cuốc, sào, cần câu…
Ngày nay, ở Xuân Lai, nhiều hộ dân đầu tư công nghệ, máy móc sản xuất với quy mô lớn, đa dạng hóa sản phẩm với nhiều mặt hàng cao cấp như: bàn ghế, trường kỷ, bàn làm việc, tranh nghệ thuật, đèn lồng, bình phong… các sản phẩm làm từ tre, trúc đều mang lại cảm giác thân thiện, dung dị nhưng không kém phần sang trọng.
Theo những người thợ lâu năm, để chế tác sản phẩm phải chọn những cây tre, trúc tốt có dóng đều, thẳng, không sâu, mấu nhỏ. Tùy loại sản phẩm mà người thợ chọn loại cây to hay nhỏ, độ trưởng thành của cây để đảm bảo độ bền vững cho sản phẩm.
Tiếp đó, tre, trúc sẽ được ngâm dưới bùn ao trong 4 tháng, sau đó vớt lên, làm sạch lớp vỏ ngoài và đưa vào lò đất hun khói, tạo độ bền, tránh mối mọt. Trong lò đất, tre, trúc được sấy khô, hun khói từ 4 - 10 ngày đêm. Qua công đoạn này, những cây tre, trúc được sấy khô trở nên rất nhẹ, bền, chắc có thể chịu được mốc, mối mọt và giữ được màu trong nhiều năm.
Tuy nhiên, sau bao thăng trầm của lịch sử, nghề làm tre trúc cũng không nằm ngoài vòng xoáy thời cuộc. Số hộ làm nghề có xu hướng giảm dần, hiện chỉ còn 50/250 hộ duy trì sản xuất. Nguyên nhân vì thị trường sụt giảm, sản phẩm tre trúc rất khó cạnh tranh về giá cả, độ bền, chế tác thẩm mỹ với sự xuất hiện của hàng loạt vật liệu mới.
Đơn hàng từ phía các nhà hàng, cơ sở du lịch làm nội thất giảm rõ rệt. Ngoài ra, do quy trình thực hiện gần như thủ công hoàn toàn, tốn nhiều sức lực, nên hầu hết lao động địa phương không mặn mà.
Dù số hộ sản xuất giảm sút so với thời kỳ hưng thịnh, song sản phẩm tre trúc mang đậm dấu ấn truyền thống vẫn có chỗ đứng nhất định, minh chứng là sản phẩm có mặt ở cả 34 tỉnh, thành trong cả nước và một số nước trên thế giới.
Các sản phẩm nội thất tre trúc Xuân Lai mang vẻ đẹp dung dị, mộc mạc, gần gũi, đặc biệt rất an toàn do cách chế tác hoàn toàn tự nhiên đang dần lấy lại sức hút.
Để bảo tồn cũng như phát triển làng nghề, cùng với sự nỗ lực của người dân địa phương, thời gian qua, các cấp chính quyền luôn quan tâm và hỗ trợ, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, lành mạnh cho sản phẩm tre trúc Xuân Lai.
Đồng thời, tích cực xúc tiến thương mại, giới thiệu sản phẩm trên các sàn giao dịch, trang thương mại điện tử, hội chợ triển lãm; gắn quảng bá hình ảnh các làng nghề truyền thống, nghệ nhân và giới thiệu sản phẩm phù hợp với từng nhóm ngành nghề nông thôn tại các điểm du lịch; nghiên cứu việc tổ chức tour du lịch trải nghiệm sản xuất kết hợp với truyền dạy nghề…
Bằng sự sáng tạo và đôi bàn tay khéo léo, từ cây tre, cây trúc bình dị, những người thợ làng nghề Xuân Lai đã sáng tạo thành các sản phẩm nghệ thuật độc đáo và làm giàu ngay trên mảnh đất quê hương mình một cách hiệu quả./.
