(BNP) - Nằm bên dòng sông Cầu êm đềm, làng Chóa (nay là thôn Lạc Trung, xã Yên Trung, tỉnh Bắc Ninh) nổi danh với nghề làm hương đen hơn trăm tuổi. Loại hương này mang mùi thơm thanh khiết, thường được thắp trong những ngày Tết Nguyên Đán, gắn bó sâu sắc với đời sống của các gia đình Bắc Bộ.
Hương đen làng Chóa có mùi thơm đặc trưng hiếm nơi nào có được.
Dạo một vòng quanh làng, đâu đâu cũng bắt gặp hình ảnh lao động khẩn trương, tiếng se hương lách cách vui tai. Trước sân mỗi nhà đều tràn ngập sắc màu đỏ, đen, vàng nhạt của những cây hương thành phẩm, chân hương, que hương và cả những nụ cười hồn hậu của những người thợ làm hương làm không khí thêm phần rộn ràng.
Nghề làm hương đen tại đây đã có từ hàng trăm năm trước.
Hương đen làng Chóa có mùi thơm mát của nhựa trám. Theo các cụ cao niên trong làng, nghề làm hương đen tại đây đã có từ hàng trăm năm trước và được lưu truyền phát triển đến bây giờ.
Nguyên liệu chính để làm ra những cây hương đen là nhựa trám, than hoa và nứa.
Bởi vậy mà hương đen làng Chóa có mùi thơm đặc trưng mà không nơi nào có được.
Để có được những cây “hương sạch” không hóa chất, người làm hương phải cầu kỳ trong từng công đoạn, từ khâu chuẩn bị nguyên liệu làm bột hương, chân hương đến những công đoạn để tạo thành sản phẩm hoàn thiện.
Công đoạn se hương được làm thủ công bằng tay.
Người dân làng Chóa chủ yếu sản xuất ra 5 loại hương, từ 30cm đến 1,2m.
Quy trình làm hương bắt đầu từ việc chuẩn bị tăm hương – những cây nứa được ngâm kỹ suốt 3-4 tháng để kiệt nhựa, chống mọt, sau đó phơi dưới nắng cho thật khô, giúp khi đốt cháy đều và tàn không gãy ngang. Thân hương được làm hoàn toàn từ nguyên liệu tự nhiên: nhựa trám, than hoa, không hề sử dụng hóa chất. Nhựa trám được đun sôi kỹ, lọc sạch cặn bã, rồi hòa cùng than hoa nghiền mịn, quấy đều để tạo nên hỗn hợp dẻo thơm. Bí quyết của nghề nằm ở việc canh đúng độ chín của nhựa trám – một kỹ năng đòi hỏi kinh nghiệm và cảm nhận tinh tế của người thợ.
Một nén hương cỡ nhỡ (50 đến 80 cm) có thể cháy trong 2 đến 3 giờ.
Công đoạn se hương được làm bằng tay, yêu cầu độ tỉ mỉ cao, nên số lượng hương làm ra trung bình chỉ khoảng 400-500 que hương mỗi ngày. Ngày nay, làng Chóa đã cải tiến với máy se hương để tăng năng suất, nhưng nét đẹp của hương thủ công vẫn luôn được gìn giữ.
Hương đen làng Chóa nổi tiếng bởi nguyên liệu hoàn toàn tự nhiên, không có hóa chất. Người dân làng Chóa chủ yếu sản xuất ra 5 loại hương, từ 30cm đến 1,2m. Một nén hương cỡ nhỡ (50 đến 80 cm) có thể cháy trong 2 đến 3 giờ. Hương sào (100 đến 120 cm) có thể cháy từ 8 đến 12 giờ, chịu được thời tiết nhiệt đới, thời hạn sử dụng từ 2,5 đến 3 năm mà không ảnh hưởng đến chất lượng”.
Hiện thôn Lạc Trung có khoảng gần 100 hộ làm hương, tạo việc làm ổn định cho hàng trăm lao động tại chỗ, chủ yếu là phụ nữ. Thời điểm cận Tết, rất đông thương lái đến tận cơ sở sản xuất thu mua rồi sau đó đem đi tiêu thụ tại một số tỉnh, thành trong cả nước như: Thái Nguyên, Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương, Đắc Nông…
Trải qua hơn một thế kỷ gìn giữ và phát triển, nghề làm hương đen làng Chóa không chỉ lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống mà còn góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân địa phương. Mỗi nén hương được làm từ những nguyên liệu tự nhiên và sự tỉ mỉ của người thợ làng nghề đã trở thành nét đẹp đặc trưng, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa của vùng quê Kinh Bắc.
