Một góc thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh cũ.
Sau 28 năm, cùng tách ra từ tỉnh Hà Bắc, những năm gần đây cả hai tỉnh Bắc Giang và Bắc Ninh đều có bước phát triển rất mạnh mẽ về kinh tế - xã hội, công nghiệp, dịch vụ thương mại, nâng cao chất lượng đời sống nhân dân.
Năm 2024, tỉnh Bắc Ninh có tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh (GRDP) 232,8 nghìn tỷ đồng. Tốc độc tăng trưởng GRDP đạt 6,03%. GRDP bình quân đầu người năm 2024 của tỉnh Bắc Ninh ước đạt 150,5 triệu đồng/người (tương đương 6.010 USD/người), gấp 1,3 lần bình quân cả nước. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực, khu vực Công nghiệp và Xây dựng chiếm 70,3%; khu vực Dịch vụ chiếm 22,34%; khu vực Nông, Lâm nghiệp và Thủy sản chiếm 3,02%; Thuế sản phẩm trừ trợ cấp sản phẩm 4,34%. Thu ngân sách nhà nước đạt 33.169 tỷ đồng. Chi ngân sách địa phương 21.046 tỷ đồng. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu ước 75,9 tỷ USD. Bắc Ninh đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt quy hoạch phát triển trở thành thành phố trực thuộc Trung ương tại Quyết định số 891/QĐ-TTg ngày 22/8/2024 nên cần được mở rộng không gian phát triển, sắp xếp với Bắc Giang là phù hợp nhất.
Tỉnh Bắc Giang có diện tích tự nhiên 3.895,89 km2, dân số 2.057.918 người, năm 2024: Tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh (GRDP) đạt 207 nghìn tỷ đồng; tốc độ tăng trưởng kinh tế (GRDP) đạt 13,87%, đứng đầu cả nước. GRDP bình quân đầu người đạt 4.370 USD. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp; trong đó công nghiệp - xây dựng chiếm 67,5%; dịch vụ chiếm 20,7%; nông, lâm nghiệp, thủy sản chiếm 11,8%. Thu ngân sách nhà nước đạt 20.699,5 tỷ đồng. Tổng kim ngạch xuất khẩu đạt 60 tỷ USD. Đến nay, toàn tỉnh hiện có 16 KCN và 55 CCN đã được thành lập, tổng diện tích 6.013 ha, đã giải quyết viêc lam cho 342.000 lao động, trong đo lao đông ngoai tinh khoang 90.000 lao đông nên còn rất nhiều dư địa để phát triển công nghiệp, đô thị, dịch vụ…
Do đó, việc sắp xếp tỉnh Bắc Ninh và tỉnh Bắc Giang là phù hợp với yếu tố lịch sử, văn hóa truyền thống, quy mô, cơ cấu kinh tế, định hướng phát triển đảm bảo phù hợp các yếu tố:
- Thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị, Ban Bí thư tại các Kết luận số 126-KL/TW ngày 14/02/2025 về một số nội dung, nhiệm vụ tiếp tục sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị năm 2025; Kết luận số 127 KL/TW ngày 28/02/2025 về triển khai nghiên cứu, đề xuất tiếp tục sắp xếp tổ 3 chức bộ máy của hệ thống chính trị; Kết luận số 130-KL/TW ngày 14/3/2025 về sắp xếp, tổ chức lại ĐVHC các cấp và xây dựng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; Kết luận số 137-KL/TW ngày 28/3/2025 về đề án sắp xếp, tổ chức lại ĐVHC các cấp và xây dựng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; Nghị quyết hội nghị lần thứ 11 Ban Chấp hành Trung ương Đảng số 60-NQ/TW ngày 12/4/2025.
- Tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang có nhiều nét tương đồng về phong tục, tập quán, văn hóa do cùng có chung nguồn gốc lịch sử, được tách ra, nhập vào qua một số lần (năm 1831 là tỉnh Bắc Ninh, năm 1895 tách ra thành hai tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang, năm 1962 hợp nhất tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang thành tỉnh Hà Bắc, năm 1997 tách ra thành hai tỉnh Bắc Ninh, Bắc Giang). Là 2 tỉnh nổi bật ở phía Bắc Việt Nam với nhiều tiềm năng, lợi thế và vị trí chiến lược. Sau khi được hợp nhất sẽ là điều kiện để vươn mình, đột phá phát triển với vị trí nằm ở vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, trong tam giác kinh tế Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh và là cửa ngõ phía Đông Bắc của Thủ đô Hà Nội, trên tuyến hành lang kinh tế lớn Lạng Sơn - Hà Nội - Thành phố Hồ Chí Minh cùng với hành lang xuyên Á quan trọng từ Nam Ninh (Trung Quốc) đến Singapore. Địa hình của tỉnh Bắc Ninh tương đối bằng phẳng, sau khi được hợp nhất với tỉnh Bắc Giang, địa hình của tỉnh mới có sự chuyển tiếp giữa vùng đồng bằng, vùng trung du và vùng núi cao là điều kiện tốt để mở rộng không gian quy hoạch, phát triển kinh tế-xã hội phù hợp từng ngành nghề, lĩnh vực, loại hình sản xuất cả công nghiệp và nông nghiệp. Sau sáp nhập tỉnh sẽ có một nguồn nhân lực trẻ, năng động và có năng lực, với lượng dân số trong độ tuổi lao động đạt tỷ lệ cao là nguồn cung cấp lao động cho các khu, cụm công nghiệp đang hoạt động của Bắc Giang và Bắc Ninh.
- Hai tỉnh cùng có vị trí chiến lược, nằm trong vùng Tam giác phát triển kinh tế Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, sau sáp nhập 02 tỉnh sẽ là điều kiện thuận lợi để tỉnh Bắc Ninh (mới) phát triển trở thành một trong những trung tâm kinh tế hàng đầu của cả nước, tiếp tục được thu hút đầu tư và phát triển kinh tế mạnh mẽ, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân, phấn đấu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương...
Một góc thành phố Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang.
Khái quát lịch sử hình thành và phát triển của tỉnh Bắc Ninh và tỉnh Bắc Giang
Tỉnh Bắc Ninh và tỉnh Bắc Giang cùng có chung nguồn gốc lịch sử, là vùng đất cổ của Việt Nam đã được chứng kiến rất nhiều sự thay đổi về địa giới hành chính cũng như tên gọi của mình.
- Thời Hùng Vương - An Dương Vương Bắc Ninh, Bắc Giang là đất thuộc bộ Vũ Ninh, trong nhà nước Văn Lang - Âu Lạc (một Bộ lớn, có đến 1/3 số Bộ lạc của nhà nước Văn Lang - Âu Lạc thuộc Bộ Vũ Ninh). Thời kỳ Bắc thuộc Bắc Ninh, Bắc Giang, thuộc hai huyện lớn (Luy Lâu và Long Biên) của quận Giao Chỉ, sau đổi là Châu Giao. Trị sở của quận đóng ở Luy Lâu (nay thuộc xã Thanh Khương, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh), là trung tâm hành chính, trung tâm kinh tế - thương mại của Châu Giao. Đô thị Luy Lâu là đô thị cảng mang tính quốc tế. Luy Lâu còn là Trung tâm Phật giáo, Trung tâm Nho giáo lớn và đầu tiên của nước ta.
Thời nhà Đinh, tiền Lê từ năm 979, đất Bắc Ninh, Bắc Giang là một trong 10 đạo với tên gọi là đạo Bắc Giang, rồi lộ Bắc Giang năm 1040 (lấy theo tên của sông Đuống thời đó). Sang thời nhà Lý, lộ Bắc Giang được đổi là quận Gia Lâm. Đến thời Trần, năm 1241 được lấy lại tên là lộ Bắc Giang và về sau được gọi là lộ Kinh Bắc. Sau khi đánh thắng quân Minh, đầu thời Lê (năm 1428), Bắc Ninh, Bắc Giang thuộc Bắc Đạo, một trong năm đạo thời kỳ đó. Năm 1435, đất Bắc Ninh, Bắc Giang được chia làm 02 lộ: Lộ Bắc Giang thượng (phủ Lạng Giang) và lộ Bắc Giang hạ (phủ Bắc Giang). Năm 1466, trong nước chia làm 12 đạo thừa tuyên, đất Bắc Ninh, Bắc Giang được sát nhập từ hai lộ Bắc Giang thượng và Bắc Giang hạ và gọi là thừa tuyên Bắc Giang. Đến năm 1469, nhà Lê hoạch định bản đồ cho cả nước, thừa tuyên Bắc Giang đã được đổi thành thừa tuyên Kinh Bắc, bao gồm 04 phủ và 20 huyện.
Năm 1490, thừa tuyên Kinh Bắc được đổi là xứ Kinh Bắc và năm 1509 lại được gọi là trấn Kinh Bắc. Tên trấn Kinh Bắc được dùng trong nước suốt từ năm 1509 cho tới hết thời Nguyễn Gia Long. Sang thời Minh Mạng, năm 1822, trấn Kinh Bắc được đổi tên là trấn Bắc Ninh và đến năm 1831 được gọi là tỉnh Bắc Ninh với 21 huyện, diện tích khoảng 6.000km2, dân số khoảng 70 vạn người. Tháng 10 năm 1895, thực dân Pháp chia tỉnh Bắc Ninh thành hai tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang, lấy sông Cầu làm địa giới:
+ Tỉnh Bắc Giang bao gồm phủ Lạng Giang, phủ Đa Phúc và các huyện Kim Anh, Yên Dũng, Phượng Nhỡn, Việt Yên, Hiệp Hòa, Yên Thế và một số tổng nằm ở phía nam sông Lục Nam. Tỉnh lỵ là Phủ Lạng Thương (nay là thành phố Bắc Giang). Năm 1896, phủ Đa Phúc và huyện Kim Anh chuyển về tỉnh Bắc Ninh.
+ Tỉnh Bắc Ninh có 03 phủ, 08 huyện: Phủ Từ Sơn, Phủ Thuận Thành, Phủ Tây Sơn. Các huyện: Gia Lâm, Văn Giang, Gia Bình, Lang Tài, Quế Dương, Võ Giàng, Tiên Du, Yên Thành; dưới cấp huyện có các Tổng (như cấp xã hiện nay).
- Ngày 01/01/1963, tỉnh Bắc Giang nhập với tỉnh Bắc Ninh thành tỉnh Hà Bắc, bao gồm 2 thị xã: thị xã Bắc Giang (tỉnh lỵ) và thị xã Bắc Ninh, với 16 huyện: Gia Lương, Hiệp Hòa, Lạng Giang, Lục Nam, Lục Ngạn, Quế Dương, Sơn Động, Tân Yên, Thuận Thành, Tiên Du, Từ Sơn, Việt Yên, Võ Giàng, Yên Dũng, Yên Phong và Yên Thế.
Ngày 01/01/1997, tỉnh Hà Bắc được tách thành 02 tỉnh Bắc Ninh và tỉnh Bắc Giang:
- Tỉnh Bắc Ninh có diện tích tự nhiên là 822,72 km2, dân số gần 1 triệu dân, gồm 5 huyện: Quế Võ, Yên Phong, Tiên Sơn, Thuận Thành, Gia Lương và thị xã Bắc Ninh (tỉnh lỵ). Toàn tỉnh có … xã, phường, thị trấn.
- Tỉnh Bắc Giang có diện tích tự nhiên là 3.895,89 km2, dân số 1,6 triệu người, 10 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm: Thị xã Bắc Giang và 9 huyện, trong đó có 6 huyện miền núi: Lục Ngạn, Lục Nam, Yên Thế, Lạng Giang, Yên Dũng, Tân Yên, 1 huyện vùng cao Sơn Động và 2 huyện trung du, đồng bằng Hiệp Hòa, Việt Yên. Toàn tỉnh có 230 xã, phường, thị trấn.
Từ năm 1997 đến nay, địa giới cấp tỉnh luôn ổn định, song có thay đổi nhiều lần về tên gọi và địa giới hành chính cấp xã, cấp huyện, đến nay tỉnh Bắc Ninh có 02 thành phố, 02 thị xã, 04 huyện và 121 đơn vị hành chính cấp xã (50 phường, 05 thị trấn, 66 xã) và tỉnh Bắc Giang có 01 thành phố, 02 thị xã, 07 huyện và 192 đơn vị hành chính cấp xã (35 phường, 14 thị trấn, 143 xã).
